ابو ریحان البیرونی

ماي 2, 2010 سائەت 11:50 pm | كاتېگورىيە: تورک بویوکلری, تورکچه, تورکستان, تاریخ | باھا يېزىش

ابوریحان البیرونی (1048 – 973)

بیرونی 973 أیل 4 سپتمبرده خوارزم نینگ قییات (کت ) شهریده دنیاگه کیلگن. دستلبکی تعلیمنی آنه شهریدن آلگن ، مشهور عالم ابو نصر ابن علی عراقدن علمی نجوم ،ریاضت کبی فن لردن درس آلهدی. او 17 یاشیده إیلک استره نوملیک کوزه تیشلرنی اؤتکهزه دی.او 150 دن آرتیق علمی اثرلر یازه دی. بیوک با با کلانیمیز 1048 أیل 13 دسمبرده غزنه ده وفات یتگن. ” برونی ” یاکی ” بیرونی ” سؤزی “تشقری “دیگن معنانی انگلهته دی.

معلوماتلرده یازیلیشیچه اونینگ 152 ته کتابینینگ نامی معلوم .بیزگچه اولردن 27 ته سیگینه یتیب کیلگن. اونینگ بیر قنچه کتابی طبیات علمیگه بغیشلنگن.بو ساحه نینگ رواجلهنیشیده بیرونی نینگ طبیات و طبعیت حادثه لرینی اؤرگنیش اصوللری ،حرکت ، تاووش ،ایسسیقلیک ، یاروغلیک ،یلیکتر ،مقناطزیم ،اتموسفره دهگی حادثه لر ،ماده توزیلیشی حقیدهگی ایجادی أیشلری کتته اهمیتگه یگه بؤلهدی.

بیرونی نینگ اؤشه دورده یره تگن کشفیاتلریدن بیری – گلوبوس اختراح یتیلگنلیگیدیر.

او قویاش اطرافیده سیاره لر أیلهنیشینی ،أیر یسه انه شو سیاره لر دن بیری یکنلیگینی ائتهدی.

اثرلری : “قدیمگی خلقلردن قالگن یادگارلیکلر ” (تقویم و أیل حسابی ،شونینگدیک ،سغدیلر ،قدیمگی خوارزملیکلر ، فارسلر ،یونانلر ،یهودیلر ،کریستینلر و مسلمانلرنینگ بیرملری ،عرف-عادتلری تؤغریسیده معلومات بیروچی اثر ) ،”گیادیزیه ” ، “قویاش حرکتینی انیقلش یؤلی ” ، “مینرللوژی” ، “سیدانه ” ، ” هندوستان ” و باشقه.

***

آدمگرچیلیگی بار مرد کیشی اؤزیدن و اؤزینیکی یکنلیگیگه هیچ کیم تارتیشیب اؤتیرمیدیگن نرسهدن باشقهسیگه یگهلیک قیلمیدی.

***

نعمت نینگ قدری یؤقالگندهگینه بیلینهدی.

***

آدملرنینگ توبن درجه لیسی هم اؤزیدن توبنراق بؤلگن بیراوگه یگهلیک و ریسلیک قیلیشدن خالی یمس.

***

هر بیر ینگی نرسهدن لذت بار .

***

بوگون نینگ چاره سینی کؤریب ، یرتهگه احتیاجی قالمگن کیشی عقللی دیر .

***

عسل اریلر هم اؤز جنسیدن بؤله توریب ایشلهمی ،اویده گی عسلنی بیکارگه یئب یاتهدیگنلرنی اؤلدیریب تشلیدیلر .

***

منت قیلیش بیریلگن احساننی یؤققه چیقاره دی .

***

ایککهله دواگر راضی بؤلیشیبدی – یو ، قاضی راضی بؤلمبدی.

***

هر بیر کون اوچون حق و حقیقت حاضر نرسه.

***

تینگلیک حکم سورگن جایده ساتقین ،الده مچی اعتراسلر ،غم – غصه بؤلمیدی .

***

اؤلوغ حادثه لر هر وقت یوز بیره ویر میدی.

***

بوزوق نیتلی و یامان اخلاقلی کیشیلر اؤرتهگه کیریب آلیشی بیلن ایش تؤغری بؤلمیدی .

***

اؤز ایستهگیگه یریشیشگه تقدیر یاردم بیرمگن کیشیگه ملامت قیلینمیدی .

***

آدملر یاقتیرگن کیشیلری طرفینی آلیب ، یامان کؤرگن کیشیلرنی طعنه قیلیشهدی .

***

کامل نرسه آرتیقچه لیکنی هم ، کمچیلیک نی هم قبول یتمیدی .

***

یالغانچیلیکدن چیتلهنیب ،راستگویلیککه یاپیشگن کیشینی باشقه آدم او یاقده تورسین ،یالغانچینینگ اؤزی هم سیویب مقتیدی .

***

کؤز بیلن کؤرگن یشیتگندن افضلراق .

***

تیللرنینگ تورلی بؤلیشیگه سبب-آدملرنینگ گروهلریگه اجره لیب کیتیشی ،بیر-بیریدن اوزاق توریشی ، اولرنینگ هر بیرده بیر-بیریگه احتیاج توغیلیشیدیر .

***

حیوانلرنینگ طبعیتلریده کشنده لریدن نفرتلهنیش ،دشمندن اؤزینی قؤریقلش بار .

***

حسد بیلن غضب ایککی قنات بؤلیب حرکتگه کیلسه ،تازه و چیرایلی حیاتلرنی خیره و کدرتلی قیلیب یوباره دی .

***

حد دن آرتیق غضب وحشیلیک کیلتیره دی و بی وقت قیلینگن لطف آبرؤنی کیتکهزه دی.

تیارلاوچی : داکتر عزیزالله فاریابی

Advertisements

باھا يېزىش »

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

جاۋاب يېزىش

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

فەيسبۇك سۈرىتى

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

w

Connecting to %s

WordPress.com دىكى بلوگ.
Entries ۋە ئىنكاسلار feeds.

%d bloggers like this: