میرزا شاهرخ

ئىيۇل 20, 2010 سائەت 10:38 am | كاتېگورىيە: کولتور, تورک بویوکلری, تورکستان | 1 باھا

میرزا شاهرخ توغیلگن کونی بیلن

شاهرخ میرزا ،خاقانی سعید ،ابو نصر شاهرخ بهادر سلطان

(۱۳۷۷-أیل ۲۰ – اگوست ، سمرقند- ۱۴۴۷ -أیل ، ری)

امیر تیمورنینگ ۴ اؤغیلی، تیموری لر حکمداری. یاشلیک أیلللری سمرقندده اؤتگن، شو یرده دنیاوی و دینی تعلیم آلگن. امیر تیمور ۱۳۹۰ – ۹۱ أیللر دشتی قپچاققه و ۱۳۹۲- أیل حربی مملکت لرگه ۵ أیللیک یوریش لری چاغیده شاهرخ نی مملکت نی باشقریش گه تعینلب قالدیرگن.

کؤپ اؤتمی ، امیر تیمور شاهرخ نی اؤز یانیگه چقیریب آله دی و ۱۷ یاشلی شاهرخ جنگا ور حره کتلریده قتنهشه باشلیدی .امیر تیمور اونی لشکرنینگ منغلی و جوانغر قسملریگه تعینلیدی ، کیینراق یسه ، سمرقندگه قیتهریب ، پایتختنی باشقریب توریشنی تاپشیره دی .امیر تیمور ۱۳۹۶ -أیل شاهرخ گه خراسان اؤلکه سینی سویورغال قیلهدی و تیگیشلی قؤشین همده یلت بیلن بیرگه اونی اؤز ملکیگه جؤنه تهدی.

شاهرخ امیر تیمور نینگ ۷ أیللیک یوریشیده، خصوصن ،یقین شرقده گی حربی حره کتلرده بیواسطه قتنشگن ،لشکرنینگ إیلغار،منغلیس ،جوانغر قسملرینی باشقرگن ،جنگلرده شخصی داو-یوره کلیک و مهارت نمایش یتگن.

اونی عدالت پرور، تینجلیک سیور تینچلینی کؤزلاوچی شخصصفتیده بیلگنلر،قملده قالگن شهرلر اهالی سی عسکری حاللرده صلح تکلیفی بیلن شاهرخ گه مراجعت قیلگن لر و او هم اؤز یاردمینی ایه مهگن . بعضی حاللرده ، امیر تیمور شاهرخ نی لشکرنینگ اؤغروق قسمینی قؤریقلشگه متصدی قیلگن .

شرف الدین علی یزدی

”ظفرنامه“ده یازیشیسچه ، امیر تیمور حیاتینینگ کیینگی أیللریده شاهرخ نینگ دولتدارلیک صفتلریگه علیحیده اعتبار بیرگن.چونانچه ، ختای گه یوریشی چاغیده ،سلطنت خوف سیزلیگینی تامین لش ، خصوصن ، حربی اؤلکه لرنی اداره یتیش کبی کتته مسولیتینی شاهرخ زیمه سیسگه یوکلیدی و اونی خراسان ده قالدیره دی .صاحبقران ۱۳۹۱ – ۹۲ أیللر مؤغول لر باسقینی دوریده بوتونلی خراب قیلینگن شهرلر اؤرنیگه ینگی شهرلر برپا یتیب ، او یرلرگه اطراف یرلردن اهالینی کوچیریب آباد قیلهدی همده اونی شاهرخ گه سویورغال قیلهدی و بو شهر شاهرخیه نامی بیلن شهرت تاپهدی.

امیر تیمور وفاتیدن شؤنگ ، ۱۴۰۵-أیل مارچ ده شاهرخ رسمی روشده تیموریلر سلطنتی حکمداری صفتیده خراسان تختیگه اؤتیریب و اؤز نامیدن خطبه اؤقیتیب ، پول )تنگه( ضرب قیلدیردی. شاهرخ حکمدارلیگینینگ دستلبکی أیللریده تیموریلر سلطنتیده کوچلی ترقاقلیک یوزه گه کیلیب ، سلطنتنینگ تورلی قسملریده یکه حاکم لیک اوچون کوره ش باشلهنیب کیتدی .

ماورالنهر ده سمرقند تختینی خلیل سلطان یگللهدی ،آذربایجان و عجم عراقنی قاره یوسف ،عرب عراقی حدودینی سلطان احمد اؤز قؤلیگه کیریتدی.

ایران زمینیده تیموری شاهزاده لر اؤزآرا نزاح لهشردیلر،مازندران ،بلخ غور و باشققه ولایتلر ده هم عصیانلر یوزه گهکیلدی.

شاهرخ سلطنتده وجودگه کیلگن نزاحلر ،عصیانلر ، یکه حاکملیکلر اوچون چیقیشلرنی تیرن قابلیتی ،مهارتی ،تفککوری ،آلیب بارگن سیاستی طفیلی بیرین-کیتین باستیریشگه موفق بؤلدی.

شاهرخ اؤز حکمدارلیگی چاغیده تیموریلر سلطنتینینگ حدودی کینگلیگی ،حربی صلاحیتی ،کوچلی اقتصادی موقعینی سقلشگه إینتیلدی .

بونینگ اوچون ماورالنهر ، ایران زمین ، آذربایجان گه یوریشلر قیلیب غلبه قازان دی.

۱۴۲۴-أیل شاهرخ آذربایجان ده خوفلی کوچگه إیلنگن امیر اسکندر این قاره یوسف اوستیگه دیهرلی بوتون سلطنتی حدودیدن لشکر یغیب یوریش قیلهدی .سلماس چؤلیده ایککه له تامان اؤرته سیده قتتیق جنگ بؤلهدی ، شاهرخ اؤغیللری میرزا بایسنغورنی لشکرنینگ جوانغرینی ،ابراهیم سلطاننی برنغریننی باشقریشگه بیلگیلیدی ،محمد جؤگینی یسه اؤزیگه تیگیشلی بؤلگن غول قسمده قالدیره دی .

شدتلی جنگدن سؤنگ شاهرخ لشکری ظفر قوچه دی .شاهرخ سیستان و بدخشان گه لشکر جؤنهتیب ،او یرلرده گی عصیانلرگه چیک قؤیه دی .۱۴۰۵-أیلدن ۷ أیل دوامیده خوارزم نی ضبط یتیب تورگن دشتی قیپچاق امیرلریگه قرشی شاهرخ کتته لشکر جؤنه تهدی و غالیب کیلیب ، خوارزم نی تیموریلر سلطنتی ترکیبیگه کیریته دی همده ولایت باشقریشگه سرکرده امیر شاه ملک نی بیلگیلی دی .

شاهرخ کؤپگینه نزاحلرنی صلح یؤلی بیلن برطرف قیلگن و بونده تنیقلی دولت اربابلری و شیخلر خذمتیدن کینگ فایده لنگن.عمومن ، شاهرخ حکمدارلیگی دوریده شرقده مؤغولستان دن تارتیب غربده مصر و روم یرلریگهچه، جنوب ده هندوستان نینگ مرکزی قسمیدن باشلب شمال دن تا دشتی قیپچاق چیگره لریگه چه بؤلگن جایلر تیموریلر سلطنتی ترکیبیگه کیرگن.

سلطنتنی سویورغال تیزیمی بؤییچه باشقرگن ، مملکت حدودینی اؤغیللری ،نیوه رهلری،قرینداشلری ،خذمت کؤرستگن صداقتلی امیرلریگه سویورغال قیلیب بیرگن.

تاریخچی حافظی ابرونینگ ”ضوبدتو تواریخ“اثریده یازیلیشیچه ، شاهرخ ۱۴۴۳ – أیل مصر پادشاه سیگه یلچی یؤللب کعبه اوییگه یاپینچیق کیگزیشنی سؤره یدی و راضیلیک آلهدی.

شو اساسده ۱۴۴۴-أیل کعبه پوش تیارلتیب ،اونی شیخ نورالدین محمد ال مرشدی و مولانا شمس الدین محمد ابهری واسیطه سیده مکه گه جؤنه تهدی ، اولر کعبه پوشنی مقدس کعبه اوییگه یاپیب قیته دیلر . شاهرخ پادشاه لیک دوریده کونده لیک ایشلرنی دایم نظارت قیلیب بارگن،قرارلر قبول قیلیشده گینگاش و مصلحتگه کینگ اؤرین اجره تگن ، کؤپچیلیک فککرینی عنابتگه آلگن حالده عدالتلی حکملر چیقارگنشونینگدیک ،دیوانده دینی و دونیاوی مسله لر یوزه سیدن یوتوک عالملر اشتراکیده صحبتلر ،طب،نجم ،جغرافیه ،تیل شناسلیک و باشقه فن ساحه لری بؤییچه بحث مناظره لر تشکیل قیلگن، اؤزی هم اولرده فعال قتنشگن.

شاهرخ سلطنتی حدودیده بنیادکارلیک فعالیتی اوچون کتته امکانیت لر یوزه گه کیلدی. شهر سبزلیک ،هنرمندچیلیک ،سودا، دهقان چیلیک،علم و فن ،مدنیت تیز سرعتلر بیلن رواجلندی. شاهرخ بنیادکارلیک ایشلریگه ،خصوصن ،شهرلر آبادان چیلیگی و سوغاریش تیزیمینی رواجلنتیریشگه کتته اعتبار قره تیب هرات )۱۴۰۵-أیل(،بلخ )۱۴۰۷-أیل( شهرلرنی تیکلشگه عالی فرمان بیرگن .

چینگیز خان یوریشی چاغیده خراب قیلینگن )۱۲۲۰-أیل ( مرو شهرینی قیته برپا یتیب ، اونگه مرغاب دریاسیدن اریق قزدیریب سوو کیلتیریلدی.سوغاریش تیزیمی یخشیلندی ،ینگی یرلر اؤزلشتیریلدی ،یکین میدانلری گینگیدی . شهرلرده هنرمندچیلیک و سودا رواجلندی ،کؤپلب مدنی- معنوی موسسه لر -مدرسه لر ، مسجدلر ، خانقاه لر قوریلدی.

شاهرخ علم-فن رواجیگه علیحیده اعتبار بیردی.هرات ،سمرقند ،بخارا ،مشهد ،شیراز و باشقه شهرلرده علم-فن کینگ رواج تاپدی. ماوارالنهر ده میرزا اولوغ بیک رصدخانه برپا یتیب انیق فنلر رواجلندی،نقشبندیه تعلیماتی یازمه میراث طرزیده شکللندی و شو یؤنهلیشده بیر قنچه اثرلر یازیلدی. هرات و شیراز شهرلریده تاریخ نویس لیککه کتته اعتبار قره تیلدی .امیر تیمور و تیموریلر تاریخیگه آید بیر قنچه یریک اثرلر یره تیلدی .

تیموریلر سلطنتیده کتابت و میناتورلیک صنعتی یوکسلدی .هرات ده میرزا بایسونغور و شیرازده ابراهیم سلطان بو ساحه لرنینگ رواجیگه کتته حصه قؤشدیلر.شاهرخ حکمدارلیگی دوریده تیموریلر سلطنتی نینگ خلق ارا مقیاسیده گی نفوذی آرتدی،دولتلر اؤرته سیده گی یلچیلیک مناسبتلریگه شاهرخ جوده کتته اعتبار بیرگن.اونینگ حضوریگه ختای)چین(،هندوستان ،مصر ،شام،روم،اروپا،دشتی قیپچاق حکمدارلریدن یلچی لر کیلگنی و شاهرخ هم اؤز یلچیلرینی جؤنهتگنی حقیده تیموریلر دوری تاریخی منبعلریده معلوماتلر قید یتیلگن و ایککیته یلچیلیک حقیده مکمل کونده لیک هم یازیلگن.

۱۴۱۹ -۱۴۲۲- أیللر چین گه باریب کیلگن سفر خاطره لری ،اونده بیواسطه قتنشگن غیاث الدین نقاش نینگ کونده لیگی همده ۱۴۴۲-۱۴۴۴ -أیللر جنوبی هندوستان گه باریب قیتگن یلچی لرنینگ سفر تفصیلات لری ، اونی باشقرگن عبدالرزاق سمرقندی نینگ سفرنامه سیده عکس یتگن.

شاهرخ نینگ یلچیلر واسیطه سیده یؤلله گن مکتوبلریده سودا یؤللری خوف-سیزلیگینی تامینلش و خلق ارا سودا -ساتیقنی رواجلنتیریش علیحیده تاکیدلنگن.بویوک ایپک یؤلی آرقلی سودا و یلچیلیککاروانلری منتظیم قتنب تورگن .شاهرخ اؤزی نینگ خلق ارا سیاستیده دولتلر ارا تینچ-تاتوولیک و دوستانه منسبتلر تامینلشینی استوار یؤنهلیش دیب بیلگن. شاهرخ نینگ دولتچیلیک سیاستیده بنیادکارلیک ایشلریگه کتته اعتباری نتیجه سیده علم-فن و مدنیت رواجیده اؤزیگه خاص اویغانیش )رنیسانس(بؤلدی و بو ۱۵ عصر نینگ ۲- یریمیده بویو اؤزبیک شاعری حضرت علی شیر نوایی دوریده خراسان ده علم-فن نینگ یوکسک رواجلهنیشی اوچون زمین یره تدی.

تیارلاوچی: عزیز فاریابلی

Advertisements

1 باھا »

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

  1. başarılar dileriz


جاۋاب يېزىش

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

فەيسبۇك سۈرىتى

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.
Entries ۋە ئىنكاسلار feeds.

%d bloggers like this: