جنوبی تورکستان نینگ قاره کونلری

سېنتەبىر 2, 2010 سائەت 11:58 pm | كاتېگورىيە: گوني تورکستان, اوغانستان, تورک بویوکلری, تورکچه | باھا يېزىش

غلام محمّد میمنه لی

-1747 میلادی أیـــــلی تــؤســتدن خراسانده اؤزحاکمیتینی اعلان قیلگن احمدشاه ابدالی کؤپ اؤتمی،کینگ حدودلی اوغان حکمرانلیگینی برپاقیلیشگه کیریشه دی.احمدشاه درّانی(قولاغیگه سیرغه تاقیب،بی ساقاللیک هنری بیلن مجلسلرنی قیزیقتیریب یورگنی اوچون شواسمنی آلگن) بیردن جنوبی تورکستاننی اشغال قیلیش پیــیگه توشه دی. بوپیتلرحربی یوریشلرنی قیلیب میمنه نی قؤلگه کیریتیش آسان ایمس ایدی. درّانلراؤشنده میمنه خانی وایل بیگیلرینی اؤزی نینگ ینگی وکوچسیزحاکمیتگه شریک قیلیش ساستینی إیلگریگه سوریب،احمدشاه نینگ اؤغلی تیمور شاه نی،محمّدخان مینگی حضوریگه میمنه گه جؤنته دی.اؤشه پئیت میمنه خانلیگی نینگ تیپه سیده تورگن محمّدخان مینگی درّانیلر نینگ شوم نیرنگ وفتنه سیگه اوچونه دی واولربیلن همکارلیک قیلیشگه راضیلیک بیلدیره دی. شوندن کیئین جنوبی تورکستانینگ تینچ دروازه سی حسابلنگن میمنه گه قرشی قوراللی فتنه لر باشلنه دی. بوفتــنه لرکیئینچه لیک تخمین، إیککی یوز اوروش ماجرالری،قان تؤکیشلرگه سبب بؤله دی.میمنه خانلیکلری بیلن اوغان ابدالیلری اؤرته سیده گی اوزاق اوروشلراؤزبیک خانلیکلرینینگ ضعیفله شویگه آلیب کیلدی.نتیجه ده، 1301 قویاش أیلی حسابی بیلن میمنه خانی امیر دلاورخان مغلوبیتگه اوچره ب،جنوبی تورکستان اوغانلر قؤل آستیگه اؤتدی.جنوبی تورکستان دیگن آنه وطن نینگ اوغانلر تامانیدن باسیب آلینگنیگه 89 أیل بؤله یپتی.

200 یوزأیلگه یقن اؤتمیش اوغانستان اؤزبیکلری اوچون، تاریخیده اینگ دهشتلی قاره أیللر بؤلیب قالدی. بو دورلر تاریخینی یازیش اونی حماعتجیلیک اختیاریگه قؤیش اینگ ضروور إیشلردن سنه له دی. اؤزبیک ضیالیلری بوساحه ده قؤلنی- قؤلگه بیرماغلری طلب قیلینه دی.

اوغانگه سلام بیردینگ…

کیئینگی یوزأیلگه یقین دورده هم اوغانلرجنوبی تورکستان خلقیگه نقل و نبات اولشگنلری یؤق.اؤزبیک خانلیکلری پرچه لنگندن سؤنگ اوغان مستبد تؤره لری نینگ ظلم استبدادی شدت بیلن وحشیانه طرزده دوام ایتتیریلدی.1921- أیلی امیردلاورخان بیرقطاراؤزبیک آقساقاللری بیلن بیرگه امیرعبدالرحمن نینگ بویروغی بیلن کابلگه چقیرتیریله دی. عبدالرحمن اؤز آنتینی بوزیب امیردلاورخان نینگ باله چقه سینی توتقون آلیب،اؤزینی حشیلرچه اؤلدیره دی. دلاورخان بیلن اؤلدیریلگنلرآره سیده،نفوذلی اؤزبیک اولوغلریدن عبدالباقی مینگباشی هم بارایدی.عبدالرحمن بو إیشی بیلن بوتون محللی بیک وایلباشیلرینی تیغدن اؤتکزیب،قیران کیلتیریب،اؤزبیکلرنی بوتونلی بؤی سؤندیرماقچی ایدی.شونده ی هم قیلدی.عبدالرحمدن کیئین غلجایی اوغانلر(حبیب الله،امان الله،نادر،ظاهر،داود،…) حنوبی تورکستان خلقینی اؤزیگه قره م قیلیب،مدنی بایلکلرینی یؤق قیلدی.کتاب وقؤلیازمه لرینی کویدیردی.تاریخی عابده لری ،ارگ وسرایلرینی یربیلن یکسان قیلدی.قبیله چیلیک اخلاق واودمینی تورکستانگه آلیب کیردی.جنوبی تورکستان یرلری اوغانلر تمانیدن تارتیب آلینه دی. اوغانلر ناقللرینی شمالگه آلیب باریب جایلشتیردیلر. تورکی،اؤزبیکچه جای ناملرنی یؤق قیلیب،اؤرنیگه اوغانچه ناملرنی جاری ایتدی وهاکذا…

ظلمت قعریده گی نور یاکی تقدیرینی صنعتگه باغله گن ایل

1252 إینچی هجری أیلی،بخت قویاشی ابدی سؤنیب باره یاتگن میمنه ده عبدالباقی مینگباشی عایله سیده بیر اؤغیل دنیاگه کیلدی.اونگه غلام محمّد دیب اسم قؤیدیلر.مکتب یاشیگه قدم قؤیگن باله غلام محمّد کتته بیر فاجعه یاقه سده تورگنینی قیدن بیلسین.آته سی عبدالباقی مینگباشینی قتل اوچون کابلگه آلیب باریله یاتگنده، یتتی یَشرغلام محمّد هم بارایدی.اؤزبیک خانلری باشیگه کیلگن قاره کونلرنی کیکسکه و دنیانی کؤرگن آته سیدن ایشیتیشگه اولگوره آلمه دی غلام محمّد.امیرداورخانلری قطاری عبدالباقی مینگباشی هم اؤلدیریلدی. مینگباشی اؤلدیریلگچ میمنه خان وبیکلرینینگ مال- ملکی مصادرایتیلیب، باله-چقه لری نظربند قیلینیب،عبدالرحمن نظارتیگه آلیندی.المدیده به دولت بیرسیاسی سلاله نینگ فاجه لی روشده تنزلگه یوز توتیشی غلام محمّد روحیگه الملی إیز قالدیردی. بونده ی اینچلی سینیش،تؤکیلیش،ساچیلیش وایمریلیشلردن کیئین عادّی حیاتگه قیتیش آسان ایمس ایدی. نیمه بؤلسه باله غلام محمّد مکتب اؤقیشی کیره ک ایدی…

تؤقـّیز یاشیده لیگیده باله غلام محمّد قلبیده صنعتگه(نقــّاشلیکـّه)اشتیاق اویغانه باشله یدی. غلام محمّد کیچیکلیکده یاق،کوچ وکؤتریلیشلر،إیقیلیش،سورولیش وچؤکیشلرفلسفه سینی صنعتدن إیزله ی باشله یدی.صنعتگه کؤنگیل قؤئیب،هنر بیلن سؤزله شه دی.غلام محمّد تؤقیز یاشیده یشل توسلی بیر قوشچه نی چیزیب،اونگه نجات قوشی،دیب نام بیره دی.نجات قوشی غلام محمّد اوچون آزادلیک وقوتقریش رمزی ایدی. بو رمزاؤز خلقینی اوغانلر ظلمیدن آزاد قیلیش ؛امیرعبدالرحمان قفسینی سیندیریب آزادلیککه چیقوچی قوش رمزی ایدی.

غلام محمّد کابلده إیککی أیل یه شب توردی،سؤنگ آنه یورتی میمنه گه قه تیشگه آشیقدی.صنعتکارلیک استعداینی نمایش قیلگن غلام محمّد اؤزیگه مصور تخلصینی آله دی.رسملر چیزیبگینه قالمی شعرلر هم یازه باشله یدی.غلام محمّد ژورنالیزم وسیاست بیلن هم شغلله نه دی. مشروطه خواهلیک حرکتیگه کیره دی. بیرقطاردولت اداره لریده إیشله یدی.ایرانگه سفر قیلیب بویوک استعداد ایگه سی پروفیسورلیک لقبیگه سزاوار بؤله دی. امیر امان الله دوریده، یوکسک قابلیتی اوچون آلمانیگه اؤقیشگه جؤنه تیله دی. آلمانیه ده حیرتله نرلی استعدادینی نمایش ایتیب،عجایب-غرایب نقّاشلیک إیشلرنی عملگه آشیره دی. معلوماتلرگه کؤره اودن 81 تابلو صنعت اثری میراث قاله دی.میمنه گی نینگ تاپیلمه گن اثرلری هم بار.غلام محمّد کتته استعدادی حسابیگه آلمانیه ده هم پروفیسورلیک مقامیگه شرف یاب بؤله دی.پرفیسور غلام محمّد میمنه گی 1313 هحری أیلی 62 یاشده پایتحت کابلده عالمدن کؤز یومه دی.تنیقلی نقــّاش آته کابلده گی عاشقان-عارفان قبرستانیده دفن ایتیله دی.

خلص بویوک صنعتکار پروفیسورغلام محمّد میمنه گی حیاتی وایجادی کتته- کتته حادثه- واقعه لرگه بای .اونی یازیب توگه تیب بؤلمیدی. بوحقیده مطبوعاتده کؤپ وخوب یازیلگن. بو اولوغ ذات نینگ حقینی ادا قیلیش بیز اوچون هم قرض هم فرضدیر.

عزیزالله فاریابی

Advertisements

باھا يېزىش »

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

جاۋاب يېزىش

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

فەيسبۇك سۈرىتى

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  ئۆزگەرتىش )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.
Entries ۋە ئىنكاسلار feeds.

%d bloggers like this: